एसटी बसस्थानकांवर 125 हिरकणी कक्ष! महिलांना बाळाला दूध पाजण्यासाठी सुरक्षित जागा

एसटी बसस्थानकांवर महिलांसाठी 125 ‘हिरकणी कक्ष’! बाळाला दूध पाजण्यासाठी मिळणार सुरक्षित जागा; जाणून घ्या संपूर्ण माहिती

स्तनदा मातांसाठी एसटी बसस्थानकांवर 125 हिरकणी कक्ष उभारण्याचे नियोजन

थेट उत्तर: महाराष्ट्रातील एसटी बसस्थानकांवर स्तनदा मातांसाठी 125 ‘हिरकणी कक्ष’ (Lactation Pods) उभारण्याचा नवीन उपक्रम सुरू करण्यात आला आहे. या कक्षांमध्ये मातांना प्रवासादरम्यान आपल्या बाळाला स्तनपान करता यावे आणि बाळाची देखभाल करता यावी यासाठी सुरक्षित, स्वच्छ आणि खासगी जागा उपलब्ध करून दिली जाणार आहे.

महाराष्ट्र बोर्ड परीक्षा 2027: 10वी-12वी परीक्षा कधीपासून? SSC HSC संपूर्ण वेळापत्रक

हिरकणी कक्ष म्हणजे काय?

एसटी बसस्थानकावर प्रवासादरम्यान लहान बाळाला स्तनपान करणाऱ्या मातांसाठी स्वतंत्र जागा उपलब्ध करून देण्याच्या उद्देशाने ‘हिरकणी कक्ष’ तयार केले जातात.

सार्वजनिक ठिकाणी स्तनपान करताना अनेक महिलांना गोपनीयता आणि सुरक्षिततेची अडचण येऊ शकते. त्यामुळे बसस्थानकासारख्या गर्दीच्या ठिकाणी स्वतंत्र कक्ष उपलब्ध असणे मातांसाठी उपयोगी ठरू शकते.

या सुविधेमध्ये आईला काही वेळ शांतपणे बसून बाळाला दूध पाजता येईल तसेच बाळाच्या आवश्यक काळजीची कामे करता येतील.

महाराष्ट्रातील एसटी प्रवाशांसाठी मोठी नवीन माहिती

महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाने (MSRTC) Toyota Kirloskar Motor Pvt. Ltd. सोबत सामंजस्य करार केला आहे.

या करारानुसार राज्यातील विविध एसटी बसस्थानकांवर एकूण 125 हिरकणी कक्ष उभारण्याचे नियोजन आहे.

हा प्रकल्प Toyota Kirloskar Motor च्या CSR निधीतून राबवला जाणार आहे.

125 हिरकणी कक्ष कधीपर्यंत उभारले जाणार?

हा प्रकल्प एकाच वेळी पूर्ण न करता टप्प्याटप्प्याने राबवण्याचे नियोजन आहे.

वर्षनिहाय नियोजन

• 2026-27 : 50 हिरकणी कक्ष
• 2027-28 : 50 हिरकणी कक्ष
• 2028-29 : 25 हिरकणी कक्ष
• एकूण : 125 हिरकणी कक्ष

म्हणजेच पुढील तीन आर्थिक वर्षांत राज्यातील विविध एसटी बसस्थानकांवर एकूण 125 कक्ष उभारण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे.

हिरकणी कक्षामध्ये कोणत्या सुविधा असतील?

उपलब्ध माहितीनुसार हे कक्ष साधारण 3 मीटर × 3 मीटर आकाराचे प्री-फॅब्रिकेटेड पॉड्स असतील.

यामध्ये आवश्यक सुविधा उपलब्ध करून देण्याचे नियोजन आहे.

प्रस्तावित सुविधांमध्ये:

• मातांसाठी बसण्याची व्यवस्था
• Feeding Table
• बाळासाठी Diaper Changing Station
• Sanitary Napkin Dispenser
• योग्य Ventilation
• वीज व्यवस्था
• आवश्यक इलेक्ट्रॉनिक सुविधा
• फर्निचर व इतर आवश्यक साहित्य
• बाळाला स्तनपान करण्यासाठी खासगी जागा

Toyota Kirloskar Motorच्या माहितीनुसार या कक्षांमध्ये मातांसाठी सुरक्षित, खासगी आणि स्वच्छ वातावरण उपलब्ध करून देण्याची रचना आहे.

एसटी महामंडळाची जबाबदारी काय असेल?

हिरकणी कक्ष उभारण्यासाठी एसटी महामंडळाकडून आवश्यक जागा उपलब्ध करून देण्यात येणार आहे.

उपलब्ध माहितीनुसार साधारण 5 मीटर × 5 मीटर जागा, तसेच वीज आणि पाण्याची जोडणी उपलब्ध करून देण्याची जबाबदारी MSRTCची असेल.

कक्ष उभारल्यानंतर त्यांचे:

• संचालन
• सुरक्षा
• देखभाल
• दुरुस्ती
• स्वच्छता व व्यवस्थापन

यांची जबाबदारी एसटी महामंडळाकडे राहणार असल्याचे उपलब्ध माहितीत नमूद करण्यात आले आहे.

या योजनेचा खर्च कोण करणार?

या उपक्रमासाठी Toyota Kirloskar Motor आपल्या CSR निधीतून सहकार्य करणार आहे.

उपलब्ध माहितीनुसार हिरकणी कक्ष उभारणीसाठी एसटी महामंडळाकडून स्वतंत्र आर्थिक योगदान अपेक्षित नसून CSR माध्यमातून प्रकल्प राबवण्याचे नियोजन आहे.

मात्र बसस्थानकावरील जागा, वीज-पाणी जोडणी आणि आवश्यक परवानग्यांसाठी MSRTCकडून सहकार्य केले जाणार आहे.

कोणत्या महिलांना याचा फायदा होईल?

हिरकणी कक्षाचा मुख्य उद्देश स्तनदा माता आणि त्यांच्या लहान बाळांसाठी सुरक्षित जागा उपलब्ध करून देणे हा आहे.

विशेषतः:

• लहान बाळांसह एसटीने प्रवास करणाऱ्या महिला
• स्तनपान करणाऱ्या माता
• लांब पल्ल्याचा प्रवास करणाऱ्या महिला
• गर्दीच्या बसस्थानकावर थांबणाऱ्या माता
• बाळाच्या डायपर बदलण्यासाठी किंवा काही वेळ बाळाची काळजी घेण्यासाठी जागा आवश्यक असलेल्या माता

यांना या सुविधेचा उपयोग होऊ शकतो.

हिरकणी कक्षाची गरज का आहे?

एसटी बसस्थानकांवर दररोज मोठ्या प्रमाणात महिला आणि कुटुंबीय प्रवास करतात. लहान बाळासोबत प्रवास करताना आईला स्तनपानासाठी योग्य आणि खासगी जागा मिळणे ही महत्त्वाची गरज आहे.

यामुळे सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थेमध्ये महिलांसाठी आवश्यक असलेल्या मूलभूत सुविधांमध्ये भर पडू शकते.

Toyota Kirloskar Motorच्या माहितीनुसार या 125 कक्षांचा उपक्रम दरवर्षी सुमारे 4.50 लाख महिला प्रवाशांना सेवा देण्याच्या उद्देशाने आखण्यात आला आहे.

‘हिरकणी’ नाव का देण्यात आले?

‘हिरकणी’ हे नाव महाराष्ट्राच्या इतिहास आणि लोकपरंपरेतील हिरकणीच्या कथेशी जोडलेले आहे.

लोककथेनुसार रायगड किल्ल्यावरून आपल्या बाळासाठी परत जाण्यासाठी हिरकणीने कठीण परिस्थितीत धाडसी प्रयत्न केला.

आई आणि बाळाच्या नात्याशी जोडलेली ही कथा लक्षात घेऊन स्तनदा मातांसाठीच्या या सुविधेला ‘हिरकणी कक्ष’ असे नाव देण्यात आले आहे.

महाराष्ट्र सरकारी वसतिगृहातील विद्यार्थ्यांसाठी नवीन GR! 200 मिली फ्लेवर्ड मिल्क मिळणार; कोणाला लाभ?

हा पूर्णपणे नवीन उपक्रम आहे का?

‘हिरकणी कक्ष’ ही संकल्पना महाराष्ट्रात यापूर्वीही वापरली गेली आहे. एसटी महामंडळाने 2013 मध्ये बसस्थानकांवर स्तनदा मातांसाठी विशेष Feeding Rooms उभारण्याचा निर्णय घेतला होता.

तसेच महाराष्ट्रातील काही बसस्थानकांवर यापूर्वीही हिरकणी कक्ष उपलब्ध करण्यात आले आहेत.

उदाहरणार्थ, 2026 मध्ये श्रीवर्धन बसस्थानकात महिला व बालविकास विभागाच्या जिल्हा वार्षिक योजनेतील निधीतून स्तनदा माता आणि बालकांसाठी हिरकणी कक्ष सुरू करण्यात आल्याची माहिती प्रसिद्ध झाली होती.

नवीन बदल असा आहे की, आता MSRTC आणि Toyota Kirloskar Motor यांच्या भागीदारीत राज्यातील विविध एसटी बसस्थानकांवर 125 नवीन Lactation Pods उभारण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे.

सर्व एसटी बसस्थानकांवर हिरकणी कक्ष मिळणार का?

नाही.

सध्या उपलब्ध माहितीनुसार राज्यातील 125 निवडक एसटी बसस्थानकांवर हे कक्ष टप्प्याटप्प्याने उभारले जाणार आहेत.

म्हणून प्रत्येक एसटी बसस्थानकावर लगेच हिरकणी कक्ष उपलब्ध होईल, असे समजणे योग्य नाही.

स्थानिक गरज, उपलब्ध जागा आणि प्रकल्पाच्या नियोजनानुसार कक्ष उभारले जातील.

महिलांसाठी हा बदल महत्त्वाचा का?

लहान बाळासोबत प्रवास करताना महिलांना अनेकदा बसस्थानकावर बराच वेळ थांबावे लागते.

अशा वेळी:

• गोपनीयतेचा अभाव
• गर्दी
• स्वच्छ जागेची कमतरता
• बाळाला दूध पाजण्यासाठी योग्य जागा नसणे
• डायपर बदलण्यासाठी सुविधा नसणे

अशा अडचणी येऊ शकतात.

हिरकणी कक्षांमध्ये या गरजा लक्षात घेऊन स्वतंत्र जागा देण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे.

महत्त्वाची माहिती एका नजरेत

मुद्दा	माहिती
उपक्रम	हिरकणी कक्ष / Lactation Pods
संस्था	महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ
भागीदार	Toyota Kirloskar Motor
एकूण कक्ष	125
उद्देश	स्तनदा मातांसाठी सुरक्षित व खासगी जागा
2026-27	50 कक्ष
2027-28	50 कक्ष
2028-29	25 कक्ष
एकूण कालावधी	3 आर्थिक वर्षे
अंदाजे कक्ष आकार	3m × 3m
जागेची तरतूद	सुमारे 5m × 5m
निधी	Toyota Kirloskar Motor CSR
देखभाल	MSRTC
वीज-पाणी	MSRTCकडून सुविधा

वरील नियोजनाची माहिती उपलब्ध अधिकृत कंपनी निवेदन आणि संबंधित वृत्तांकनावर आधारित आहे.

महिलांनी हिरकणी कक्ष कुठे आहे हे कसे तपासावे?

सर्व बसस्थानकांवर ही सुविधा एकाच वेळी उपलब्ध होणार नसल्यामुळे प्रवास करण्यापूर्वी संबंधित एसटी बसस्थानक किंवा आगाराकडे सुविधा उपलब्ध आहे का, याची माहिती घेणे उपयोगी ठरेल.

कक्ष सुरू झाल्यानंतर संबंधित बसस्थानकावर त्याबाबत सूचना/फलक लावला जाण्याची अपेक्षा आहे.

महत्त्वाची सूचना

125 हिरकणी कक्ष उभारण्याचा निर्णय आणि नियोजन जाहीर झाले असले तरी सर्व 125 कक्ष सध्या कार्यरत आहेत असे समजू नये.

2026-27 मध्ये पहिल्या टप्प्यात 50 कक्ष उभारण्याचे नियोजन आहे. त्यामुळे एखाद्या विशिष्ट बसस्थानकावर सुविधा सुरू झाली आहे की नाही, हे स्थानिक पातळीवर तपासणे आवश्यक आहे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

1. हिरकणी कक्ष म्हणजे काय?

हिरकणी कक्ष म्हणजे स्तनदा मातांना आपल्या बाळाला स्तनपान करण्यासाठी सुरक्षित, स्वच्छ आणि खासगी जागा उपलब्ध करून देणारा विशेष कक्ष.

2. महाराष्ट्रात किती हिरकणी कक्ष उभारले जाणार आहेत?

MSRTC आणि Toyota Kirloskar Motor यांच्या उपक्रमांतर्गत एकूण 125 हिरकणी कक्ष उभारण्याचे नियोजन आहे.

3. 125 हिरकणी कक्ष कधीपर्यंत उभारले जातील?

2026-27, 2027-28 आणि 2028-29 या तीन आर्थिक वर्षांत टप्प्याटप्प्याने 125 कक्ष उभारण्याचे नियोजन आहे.

4. 2026-27 मध्ये किती कक्ष उभारले जाणार?

2026-27 मध्ये 50 कक्ष उभारण्याचे नियोजन आहे.

5. हिरकणी कक्ष कोणासाठी आहे?

मुख्यतः लहान बाळांसह प्रवास करणाऱ्या आणि स्तनपान करणाऱ्या मातांसाठी ही सुविधा आहे.

6. हिरकणी कक्षासाठी पैसे कोण देणार?

या प्रकल्पासाठी Toyota Kirloskar Motorच्या CSR निधीतून सहकार्य केले जाणार आहे.

7. कक्षांची देखभाल कोण करणार?

उपलब्ध माहितीनुसार प्रकल्प पूर्ण झाल्यानंतर संचालन, सुरक्षा, दुरुस्ती आणि देखभालीची जबाबदारी MSRTCकडे राहणार आहे.

8. प्रत्येक एसटी बसस्थानकावर हिरकणी कक्ष असेल का?

नाही. सध्या 125 निवडक बसस्थानकांवर टप्प्याटप्प्याने कक्ष उभारण्याचे नियोजन आहे.

9. हिरकणी कक्षामध्ये बाळासाठी सुविधा असतील का?

उपलब्ध माहितीनुसार Feeding Table आणि Baby Diaper Changing Station यांसारख्या सुविधा देण्याचे नियोजन आहे.

10. महिलांसाठी हा कक्ष मोफत आहे का?

या उपक्रमाचा उद्देश स्तनदा मातांना सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थेत स्वतंत्र सुविधा उपलब्ध करून देणे हा आहे. मात्र प्रत्येक कक्षाच्या वापराबाबत स्थानिक बसस्थानकावरील नियम लागू असू शकतात.

PM Viksit Bharat Rozgar Yojana 2026: पहिल्या नोकरीसाठी ₹15,000 पर्यंत लाभ, पात्रता व नियम

निष्कर्ष

महाराष्ट्रातील एसटी बसस्थानकांवर स्तनदा मातांसाठी 125 हिरकणी कक्ष उभारण्याचा नवीन उपक्रम महिलांसाठी महत्त्वाची सुविधा ठरू शकतो.

2026-27 मध्ये 50, 2027-28 मध्ये 50 आणि 2028-29 मध्ये 25 अशा पद्धतीने एकूण 125 कक्ष उभारण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे. या कक्षांमध्ये मातांना बाळाला स्तनपान करण्यासाठी खासगी जागा तसेच बाळाच्या देखभालीसाठी आवश्यक सुविधा उपलब्ध करून देण्याचे नियोजन आहे.

टीप: हा लेख 19 सप्टेंबर 2026 रोजी उपलब्ध असलेल्या माहितीनुसार तयार करण्यात आला आहे. प्रत्यक्ष कक्षाची उपलब्धता, स्थान आणि कार्यान्वयनाची तारीख संबंधित एसटी बसस्थानकाच्या अधिकृत माहितीनुसार बदलू शकते.

📢 अशीच महाराष्ट्रातील नवीन योजना, GR, सरकारी अपडेट्स आणि महत्त्वाच्या बातम्या सर्वात आधी जाणून घेण्यासाठी…

👉 Smart Marathi Hubb ला Follow करा.

📲 नवीन अपडेट्ससाठी आमच्या WhatsApp Channel ला Join करा.

🔔 हिरकणी कक्षाची माहिती तुमच्या ओळखीच्या महिला, माता आणि कुटुंबीयांपर्यंत नक्की शेअर करा.

Smart Marathi Hubb – महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या अपडेट्स एका ठिकाणी!